Dəniz canlıları Texnologiyaya ilham qaynağı olan canlılar

Texnologiyaya ilham qaynağı olan canlılar


Molyuskların su püskürtmə sistemindən generatorlarda və sualtı gəmilərdə necə istifadə ediləcək?

Omarın iybilmə mexanizmindən hansı sahələrdə istifadə edilə bilər?

Köpək balığının dərisindən nümunə götürülərək hazırlanan çimərlik geyimlərinin xüsusiyyətləri hansılardır?

Hansı canlılar kirliliyə qarşı istifadə edilən detektorlara ilham mənbəyi olmuşdur?

Elektrikli ilan balığının xüsusiyyəti hansılardır?


Molyuskların su püskürtmə sistemindən generatorlara…              

Kalmar, mürəkkəb balığı və osminoq kimi başıayaqlı molyusklar su püskürtmə yolu ilə üzürlər. Mühəndislər molyuskların bu xüsusiyyətindən ilhamlanaraq daha sürətli texnologiyalar yaratmağa çalışırlar.

Uca Allah başıayaqlı molyuskları istədikləri an sürətlərini artırmaları üçün xüsusi sistemlə yaradıb.Mühəndislərin heyranlıqla və diqqətlə tədqiq etdikləri bu sistem qüsursuz işləyir. Bu canlıların reaktiv üzmə aparatı uca Allahın onlar üçün yaratdığı xüsusi bədən quruluşlarından qaynaqlanır. Bəs bu canlıların bədən quruluşu necədir?

Başıayaqlı molyuskların daxili orqanların yerləşdiyi bədən boşluğu mantiya adlı qalın dəri qatı ilə əhatə olunub. Bu canlılar dərinin altında yerləşən əzələlərlə bədənlərinə su toplayır və sonra bu suyu təzyiqlə geri püskürərək üzürlər. Mantiya divarının içinə dolan su qıf formasında olan boru vasitəsilə püskürdülərək xaric edilir. Sistemin işləməsi eynilə kosmik gəmilərin istehsalındakı geriyə təkanvermə prinsipinə, başqa sözlə reaktiv hərəkətə bənzəyir.

Güclü mantiya əzələlərinin yığılması nəticəsində mantiya boşluğunda olan su sıxılaraq qıfdan xaricə püskürdülür ki, nəticədə alınan güclü itələmə qüvvəsi canlının sürətli hərəkətinə səbəb olur. Püskürtmə yarığı vasitəsilə başıayaqlılar istədikləri vaxt geriyə doğru üzür, ani manevrlər edir və qövsvarı üzürlər.

Kolorado Universiteti Kosmik Mühəndislik fakültəsinin dosenti Kamran Mohseni molyuskların suyun altında hərəkət etmək üçün istifadə etdiyi su püskürtmə sistemindən ilhamlanaraq yeni generatorlar icad edib. Bu generatorlar dənizaltı nəqliyyat vasitələrinin daha aşağı sürətlə daha həssas manevr etməsinə imkan verir.

Xüsusilə,çətin şəraitdə dəniz altında istifadə olunan nəqliyyat vasitələrinin təhlükəsiz manevr xüsusiyyəti olmalıdır. Bu mexanizmə malik insan daşıyan və daşımayan dənizaltı nəqliyyat vasitələri okeanın dibindəki vulkanlardan qütb bölgələrində buz yığınlarının dərinliklərinə qədər dünyanın hər yerindəki ekosistemlərin tədqiq olunmasına imkan verəcək. Hal-hazırda istifadə olunan vasitələrin hidrodinamik cəhətdən sürətləri azdır və bu onların dar sahələrdə manevr etmələrini, bir bölgəyə yanaşmalarını və açıq sahələrdə asılı vəziyyətdə dayanmalarını çətinləşdirir. Həmçinin, bu vasitələrin sürətləri həddindən artıq azdır.

Allah bizə daim varlığının,qüdrətinin və üstün yaratma gücünün dəlillərini sonsuz elmi və ağlı ilə göstərir. Allah bir ayədə belə buyurur:

Göylərdə və yerdə nə varsa, Onundur. Həqiqətən, Allah ehtiyacsızdır, şükürə, tərifə layiqdir! (Həcc surəsi, 64)

 

Omarın iybilmə mexanizmi

Suda yaşayan omar və xərçəng kimi canlılar uyğun cüt və ya qida tapmaq, yaxud yırtıcılardan qorunmaq üçün iybilmə duyğularından istifadə edirlər. Kaliforniya Berkli və Stenford Universitetlərinin tədqiqatçıları omarların ətraf mühiti necə qoxuladıqlarını araşdırmışlar.

Omarların çox həssas iybilmə duyğusu var. Bu duyğu qoxu sensorları düzəltməyə çalışan robot mühəndislərinə ilham mənbəyi ola bilər. Kaliforniya Berkli Universitetinin bioloqu və“College of Letters & Science” jurnalının baş jurnalisti Mimi A.R.Kohl bu mövzu ilə bağlı belə deyirlər:

“Əgər dalğıcları göndərmək istəmədiyiniz zəhərli bölgələrə insansız nəqliyyat vasitələri göndərmək istəyirsinizsə və ya robotlar düzəldib bunların iybilmə ilə istiqaməti təyin etməsini istəyirsinizsə, bunun üçün burun və ya iybilən antenalar düzəltməlisiniz”.


Köpək balığının dərisindən nümunə götürülərək hazırlanan çimərlik geyimləri və suyun səth müqaviməti

Olimpiada yarışlarında yarışçılar üçün suyun bədənlərinə sürtünmə qüvvəsi olduqca əhəmiyyətlidir. Bu səbəbdən bir çox üzgüçü sürtünməni ən aşağı səviyyəyə endirən yeni çimərlik geyimlərinə üstünlük verir. Bu çimərlik geyimləri üzgüçünün bədəninə çox sıx yapışır. Geyimin parçası şaquli qatran zolaqlar üzərində köpək balığı dərisinin xüsusiyyətlərini daşıyan işləmələrdən ibarətdir.

Köpək balıqları üzərində elektron mikroskopu ilə aparılan tədqiqatlarda balığın dərisində zolaqlar olduğu müşahidə edilmişdir. Zolaqlar şaquli su girdabları, yaxud spirallar əmələ gətirərək suyu balığın bədəninə daha çox yapışdırır və müqavimətini azaldır. Zolaqların bu təsiri “Riblet təsiri” adlanır və bu mövzu ilə bağlı NASA-nın Lenqli Tədqiqat Mərkəzində Riblet dəri tədqiqatları aparılır. Son on ildir ki, Riblet təsiri çimərlik geyimlərinə tətbiq edilir.

Yeni liflər və yeni toxuma texnikaları ilə hazırlanan çimərlik geyimləri üzgüçünün bədənini örtərək suya ən az müqavimət göstərəcək şəkildə hazırlanır. Tədqiqatlar bu geyimlərin digərlərinə nisbətən sürtünməni 8% azaltdığını göstərib.


Kirliliyə qarşı balıq detektoru

Qərbi Afrika fil balığı (Gnathonemus petersii) Afrikanın 27ºC-lik isti lilli sularında yaşayır. Vətəni Nigeriya olan 10 sm. uzunluğundakı bu balıq lilli sularda gözlərindən az istifadə edir. O, quyruqətrafı əzələlərdən müntəzəm olaraq yaydığı elektrik impulsları ilə yolunu tapır. Dəqiqədə 300-500 impuls yayır. Lakin suyun kirlilik dərəcəsi artdıqca balıq dəqiqədə 1000-dən çox impuls yaya bilir.

İngiltərənin Burmaunt şəhərində kirliliyi ölçmək üçün fil balıqlarından ilhamlanaraq yaradılan detektorlardan istifadə edilir. Burmauntdakı bir su şirkəti Stor çayından götürdüyü su nümunələrini 20 fil balığı ilə yoxlayır. Hər balıq çaydan gələn su ilə doldurulmuş akvariuma yerləşdirilir. Akvariumlardakı reseptorlar impulsları qəbul edib kompyuterə ötürür. Əgər su kirlidirsə, balığın artan impulsları təsbit edilərək kompyuter vasitəsilə siqnal verilir.

Cisimlərin yerini təyin edərkən fil balığının beyninin iş prinsipi insan beyninin uzaqlığı ölçmə prinsipinə bənzəyir. İnsan məsafəni səs dalğaları arasındakı məsafəyə və dalğaların cisimdən qulağa çatana qədər keçən müddətə əsasən təyin edir. Bu hesablama saniyənin 15.000-də biri qədər müddətdə aparılır. Ancaq Kaliforniya Universitetinin tədqiqatçıları G. Rouz və Heylingenberq balığın bu hesablamanı saniyənin 400 milyardda biri qədər qısa müddətdə etdiyini aşkar ediblər. Rouz üstün qüvvət sahibi Rəbbimizin əsəri olan bu balığın kiçik və bəsit görünməsinə baxmayaraq, onun “içində super kompyuterlərin mexanizmi yerləşdirilmiş möcüzəvi balıq” olduğunu qeyd edib.


Elektrikli ilan balığından müdafiə və rabitə texnologiyasına…

Boyu 2 metrə çatan bu balığın gövdəsinin üçdə ikisi elektrik hazırlayan üzvi lövhələrlə örtülüdür. Balıq sayı 5000-6000 olan bu lövhələr sayəsində 550 volt, 2 amperlik elektrik hasil edir. Balıqdan yayılan elektrikin şok təsiri ondan 2 m. məsafədəki canlıları belə öldürür. Balığın bu qədər güclü enerjiyə malik olması, həqiqətən, böyük yaradılış möcüzəsidir. Sistem çox mürəkkəbdir və mərhələ-mərhələ əmələ gəlməsi qeyri-mümkündür. Çünki balığın elektrik sistemi tam işləməsə, ona heç bir fayda verməz.

Başqa sözlə, bu sistemin hər hissəsi eyni anda qüsursuz şəkildə yaradılıb. Elm adamları elektrikli ilan balığının müdafiə mexanizmini təqlid edirlər və bu sayədə dövrümüzdə balığın müdafiə mexanizminə bənzər elektrikli silahlar istifadə edilir.

Elektrik impulslarından bir cismin yerini müəyyənləşdirmək və yaxud rabitə məqsədilə istifadə edilir. Ancaq bunun üçün elmi təcrübə və qabaqcıl texnologiya tələb olunur. Dövrümüzdə bu səviyyəyə çatmış ölkələr azdır. Halbuki bəzi elektrikli balıqların orqanizmində ətrafa müntəzəm olaraq elektrik impulsları yayan və göndərdiyi impulslara dəyən cisimləri tanıyan üzvi radar var. Balıq bu radar vasitəsilə ətrafındakı cisimlərin ölçüsü, keçiriciliyi və hərəkəti haqqında məlumat əldə edir. Bundan əlavə, eyni sistemlə qarşısındakı başqa elektrikli balığın cinsiyyəti və yaşı haqqında məlumat alır və ya onu qorxudur. İnsanların istifadə etdiyi radarların və rabitə sistemlərinin nə qədər kompleks cihazlar olduğunu nəzərə alsaq, balığın orqanizmindəki möcüzəvi yaradılışı daha yaxşı qavrayarıq.

Unutmaq olmaz ki, təbiətdəki mükəmməl yaradılış xüsusiyyətləri Rəbbimizin bizə verdiyi çox böyük nemətlərdir. Bu yaradılış xüsusiyyətlərini təqlid etmək və nümunə götürmək isə insanı daima doğruya yönəldir. Elm dünyası təbiətdəki yaradılış xüsusiyyətlərinin çox əhəmiyyətli olduğunu və gündəlik həyata tətbiq edilməsinin faydasını son bir neçə ildə anlayıb. Şübhəsiz ki, bundan doğru istifadə etmək və texnologiyaya tətbiq etmək inkişafı sürətləndirər.

Bu bənzərsiz və mükəmməl yaradılışa bir çox Quran ayəsində diqqət çəkilir. Allah bənzərsiz yaratmasının nəticəsi olaraq insanlara verdiyi nemətlərin saysız-hesabsız olduğunu bir ayədə belə bildirir:

Əgər Allahın nemətlərini saymalı olsanız, onları sayıb qurtara bilməzsiniz. Həqiqətən, Allah bağışlayandır, rəhm­­lidir. (Nəhl surəsi, 18)

/ Dəniz canlıları 56